Nożycówka pospolita (Chelostoma florisomne L.)

Podrodzina pszczół miesiarkowatych (Megachilidae) obejmuje w Polsce ponad 90 gatunków owadów, przyporządkowanych do 15 rodzajów. Rodzaj nożycówka (Chelostoma) liczy 6 gatunków pszczół, które podobnie jak i inne miesiarkowate zbierają pyłek miedzy długie sterczące włosy na dolnej stronie odwłoka. Nożycówka pospolita rozsiedlona jest w całej Europie, a w Polsce bardziej licznie występuje tylko lokalnie. Posiada jedną generację w roku. Pierwsze jej osobniki pojawiają się w połowie kwietnia, a ostatnie kończą loty w połowie czerwca.

Nożycówka pospolita jest pszczołą wyraśnie mniejszą od pszczoły miodnej, długą i smukłą w budowie. Samice są ubogo owłosione. Pokrywający je chitynowy oskórek ma kolor czarny i silnie błyszczy. Na wierzchniej stronie odwłoka widoczne są cienkie przepaski koloru białego.

Omawiany gatunek preferuje siedliska naturalne i chętnie bytuje na terenach wiejskich zabudowań. Gnieździ się w pustych łodygach roślin rosnących na łąkach, miedzach i nieużytkach oraz dachach krytych strzechą i wszelkiego rodzaju pustych kanałach. Zasiedla najchętniej otwory o średnicy 4-5,5 mm.

Nożycówka pospolita należy do tzw. samotnic, co oznacza, że każdy osobnik, w przeciwieństwie do pszczoły miodnej, jest niezależny od pozostałych. Mimo samotniczego trybu życia pszczoły te chętnie gnieżdżą się blisko siebie (tworzą kolonie). Kolonie składają się wyłącznie z samców i samic (brak kasty robotnic). Wszystkie czynności związane z budowaniem, ochroną i prowiantowaniem gniazd wykonują wyłącznie samice. Mimo szerokiego zakresu prac nie współpracują one ze sobą. Samce nie interesują się gniazdami. Samotny tryb życia prowadzą również larwy. Oddzielone od siebie przegrodami komórek gniazdowych, przechodzą rozwój w kokonach nie mając kontaktu z matką i swoim rodzeństwem. Cały ich rozwój opiera się na mocno zakodowanym instynkcie. Samotniczy tryb życia ma jednak swoje zalety. Żaden osobnik młodociany nie musi konkurować o pozycję w grupie, a równe porcje pokarmu sprzyjają prawidłowemu rozwojowi wszystkich organizmów.

Gniazdo typu linearnego zamknięte jest zatyczką ziemną, za którą znajdują się liniowo rozmieszczone kokony (średnio w gnieździe jest 7 pergaminowych kokonów o długości 0,9-1 cm,). Udział samic w potomstwie wynosi 50-60 %.

• Duża odporność na niesprzyjające warunki środowiskowe (w warunkach klimatycznych Polski gatunek dobrze znosi ostre zimy).
• Naturalna skłonność do tworzenia kolonii (sposób gniazdowania ułatwiający ochronę i prowadzenie chowu).
• Przywiązanie do się miejsca gnieżdżenia i wysoka trwałość powstałych agregacji.
• Aktywność biologiczna w okresie największego zapotrzebowania na owady zapylające.
• Ceniony zapylacz kwiatów łatwo dostępnych i posiadających krótkie rurki kwiatowe. Pszczoły oblatują 28 gatunków roślin z 12 rodzin, m.in.: maliny, dzwonki, jaskry, chabry, żmijowiec, bodziszki, szałwie. Nożycówka pospolita ceniona jest zwłaszcza na plantacjach malin owocujących na pędach 2-letnich.
• Spokojny charakter pracy na kwiatach i całkowite ignorowanie człowieka blisko gniazd.
• Niewielki dystans lotów po pokarm (150-200 m od gniazd).
• Zdolność czyszczenia starych gniazd i ponownego ich zasiedlania.

Predyspozycje biologiczne nożycówki pospolitej świadczą o tym, że jest ona ważnym czynnikiem zachowania równowagi biologicznej w środowisku naturalnym. Wobec stałego zmniejszania się pogłowia pszczół miodnych omawiany gatunek stanowi uzupełniający czynnik zapylający, który ma wpływ na zachowanie różnorodności biologicznej i stabilizację plonów roślin uprawnych.