Obserwacje biologiczne i kalendarz prac w gospodarstwie ekologicznym - w sierpniu

Sierpień jest zwykle najcieplejszym i najładniejszym miesiącem w roku. Mieszkańcy miast przebywają wówczas na wczasach, a dzieci korzystają z ostatniego miesiąca wakacji. U rolników jest to nadal okres wytężonej pracy, często w upale i przy objawianiu się skutków suszy.

Sierpień nazywany jest w fenologii polskiej późnym latem. Kwitną ponownie łąki. Zakwitają również chwasty na ścierniskach. W lasach i na nieużytkach zakwitają pierwsze wrzosy. Na ogół jest to okres owocowania drzew i krzewów ozdobnych i owocowych. Lasy obfitują w grzyby. W świecie zwierzecym obserwujemy pierwsze odloty ptaków. Odlatują już na południe wilgi, kukułki i liczne ptaki wodne oraz błotne. Powoli w ciągu miesiąca odlatuje wiele ptaków śpiewających, m.in. jaskółki i słowiki. Około połowy sierpnia młode bociany zaczynaja się gromadzić w stada i pod jego koniec - odlatują. W ciagu sierpnia cichnie przyroda otaczająca domostwa człowieka. Niektóre owady schodzą już na zimę do ziemi (stonka ziemniaczana), a inne wydają drugie lub kolejne pokolenie (zwykle w sierpniu, a czasami już pod koniec lipca zaczyna się lot drugiego pokolenia motyla pazia żeglarza i rusałki admirała). Wokół domów nadal kwitnie wiele kwiatów rocznych i bylin, spotykanych w lipcu. Obficie kwitną róże. Na niektórych drzewach i krzewach zaczynają dojrzewać owoce. Widzimy już czarne owoce dzikiego bzu i jaskrawoczerwone jarzębiny. W sadach i ogrodach po zebranych ostatnich wiśniach i śliwkach renklodach, przyszła kolej na węgierki oraz letnie odmiany jabłek i gruszek. Trwa zbiór owoców borówki wysokiej i jeżyn ogrodowych.

W sierpniu dojrzewa jęczmień jary i owies i one jako jedne z ostatnich schodzą z pola. Rolnicy zaczynają podorywać ścierniska. W dalszym ciągu kwitnie gryka i ziemniaki. W ziemniakach i burakach po zaniechaniu okopywania i pielenia rozwijają się bujnie typowe dla tych upraw rośliny towarzyszace (chwasty). Kwitną i masowo owocują trawy z grupy prosowatych - paluszniki, włośnice, chwastnica jednostronna, oraz rdesty, komosy, powój polny i wiele innych drobniejszych gatunków. Na ścierniskach, tam gdzie nie wykonano podorywki, rozpoczyna się nowe życie - kwitnie ostróżeczka polna, rumian polny, przymiotno kanadyjskie i różne gatunki rdestów. W sierpniu po żniwach na polach uprawnych zmienia się wyraźnie świat zwierzęcy. Wśród owadów przeważają teraz postaci dorosłe. Odbywają loty różne gatunki motyli (np. rolnice). Na ścierniskach uwijają się gryzonie. Polują na nie ptaki drapieżne oraz tchórze i łasice. Po południu i wieczorem ścierniska są nawiedzane przez stada gołębia grzywacza.

W sierpniu łąki na nowo pokrywają się świeżą zielenią i barwnymi kwiatami. Spotykamy te, które kwitły już na wiosnę ale także nowe - bodziszek łąkowy, krwiściąg lekarski i brodawnik jesienny. Nieraz ten ostatni wystepuje tak masowo, że cała łąka ma kolor żółty. Oprócz wspomnianych roślin na łąkach zauważyć można wiele gatunków roślin baldaszkowatych - m.in. olszewnik kminkowaty, marchew zwyczajną, pasternak zwyczajny i barszcz zwyczajny. Na roślinach baldaszkowatych (selerowatych) można znaleźć młode gąsienice - pazia królowej. O tej porze roku łatwo znaleźć na łące kwiaty roślin półpasożytów. Żółto kwitną wtedy szelężniki, a biało - drobne kwiaty świetlika łąkowego i wyprężonego. Czerpią one sole mineralne nie z gleby, lecz za pośrednictwem korzeni innych gatunków roślin.

Zwykle pod koniec sierpnia rolnicy ponownie przystępują do sianokosów. Ten drugi pokos jest mniej obfity od pierwszego i ma mniejszą wartość paszową.

Z wykotów przypadajacych w sierpniu i wrześniu wybieramy do dalszego chowu najlepsze sztuki zarodowe królików.

• cięcie letnie jabłoni - celem tego zabiegu jest osłabienie wzrostu drzew, zwiększenie wydajności fotosyntezy wewnątrz koron, zwiekszenie wielkości owoców oraz ich wybarwienia, a także polepszenie nasłonecznienia owoców i w konsekwencji poprawienie ich smaku (owoce doświetlone zawierają więcej cukrów); ważnym aspektem jest także polepszenie wartości biologicznej owoców na drodze zwiększenia w nich zawartości wapnia; cięcie letnie jabłoni poprzez ograniczenie występowania chorób fozjologicznych wywołanych niedoborem tego pierwiastka (gorzkiej plamistości podskórnej, rozpadu maczystego i in.), przekłada się na większą odporność na gnicie jabłek w przechowalni; zabieg ten ma wreszcie korzystny wpływ na stabilność plonowania drzew w roku przyszłym, bo ma korzystny wpływ na zakładanie nowych pąków kwiatowych; Termin - najlepsze wyniki daje cięcie wykonane na 2-4 tygodnie przed zbiorem owoców dlatego najwcześniej powinniśmy ciąć odmiany wczesne - Vista Bella, Papierówka, Close; nieco później - odmiany wczesnoletnie: Ananas Jaśniepański, Papierówka Półtorafuntowa, Piros, a w pierwszej połowie sierpnia odmiany typowo letnie, wczesnojesienne i późniejsze: Delikates, Novamac i in.; usuwanie wilków po połowie VIII nie przynosi już efektu w postaci lepiej wybarwionych owoców; zbyt późne cięcie tj. w końcu VIII to także możliwość powstania oparzeń owoców; Sposób - bezpośrednim żywicielem owocu są najczęściej liście wyrosłe z tego samego pąka co owoc; pewne źródło pokarmu dla owoców mogą stanowić także długopedy znajdujące się blisko owoców (wyrosłe z drobnych gałązek owoconośnych lub krótkopędów); wycinanie wilków trzeba wykonać w ten sposób aby odsłonić owoce lecz nie pozbawić ich liści, które je karmią; wszystkie silne pędy wyrastające bezpośrednio z konarów należy wyciąć tuż przy konarze; po ich wycięciu zauważymy, że pozostały jeszcze inne silne pędy wyrastające na drobniejszych gałązkach, które również zacieniają owoce - te trzeba ciąć ostrożniej (jeśli wyrastają w odległości kilkunastu cm od owoców to można je usunąć, jeśli tuż przy owocach - to należy je skrócić do 5 cm) zostawiając wszystkie te które mają mniej niż 30 cm długości; po cięciu nie powinno być żadnych pędów rosnących pionowo, lecz tylko słabsze pędy rosnące ukośnie lub poziomo i to głównie na obwodzie korony; letnie cięcie sprowadza się zatem do wycięcia większości wilków, wszystkich pędów zbędnych w istotny sposób zacieniających owoce, bądź odbiegających od przyjetej formy korony;
• cięcie letnie wiśni i czereśni - drzewa tych gatunków roślin prześwietlamy tuż po zbiorze owoców; te które są w pełni owocowania trzeba prześwietlać każdego roku usuwając gałęzie grubsze (3-5 letnie) nadmiernie zagęszczające koronę i unikać wycinania pędów młodszych; cięcie letnie czereśni może obejmować w tym okresie (podobnie jak w VI i VII) uszczykiwanie wierzchołków pędów, cięcie pędów nad 4-5 dobrze wykształconym liściem i skracanie oraz usuwanie całych gałęzi. Jeżeli koronom czereśni nadano formę szpalerową, to ważne jest, a by tę forme utrwalić i nie pozwolić drzewom na zbyt silny wzrost wzwyż i w kierunku międzyrzedzi; jeśli drzewa czereśni mają koronę już uformowaną, to ciecie należy ograniczyć do usuwania gałęzi chorych, uszkodzonych lub zmarzniętych; wiśnia łutówka oprócz cięcia prześwietlającego wymaga odmładzania. Polega ono na skracaniu części pędów 2-3 i 4 letnich. Przycina się je tuż nad cienkimi gałązkami bocznymi; ten typ cięcia przeciwdziała przesuwaniu się owocowania na obwód korony - ogołacaniu się drzew; wszystkie rany zaraz po cięciu należy posmarować preparatami przeciwgrzybowymi i ułatwiajacymi gojenie się ran;
• cały sierpień można okulizować podkładki posadzone jesienią ubiegłego i wiosną bieżacego roku; zrazy, z których będziemy zdejmować oczka, należy ściąć na kilka godzin przed okulizacją; blaszki liściowe z częścią ogonka oraz znajdujace sie przy nich przylistki trzeba natychmiast obciąć; oczka (pączki) zdjęte ze środkowej części zraza (najlepiej wykształconej) zakłada się na wysokości 5-25 cm nad ziemią; po nacięciu kory na podkładce (w kształcie litery T), ścina się ze zraza oczko wraz ze skrawkiem kory i drewna, a następnie zakłada na podkładce; miejsce okulizacji obwiązuje się rafią lub paskiem folii polietylenowej; po około 2 tygodniach wiązanie trzeba przeciąć, aby nie wrzynało się w grubiejącą podkładkę; czy oczka się przyjęły sprawdzamy po 2-3 tygodniach od momentu wykonania okulizacji; jeśli się nie przyjęły to ogonek liściowy łatwo odpada przy dotknięciu; nie przyjete podkładki można okulizować ponownie (jeśli kora odchodzi jeszcze od drewna).

W 1 dekadzie VIII kończymy wycinać stare pędy malin owocujących na pędach 2-letnich. Podczas tego zabiegu można oberwać najstarsze liście ulokowane w dolnej części pędów tegorocznych (doprowadzi to do zwiekszenia przewiewu wśród roślin i ograniczenia wystąpienia chorób grzybowych na pędach).

Cięcie borówki wysokiej najlepiej wykonać tuż po zbiorze owoców. Po zakończeniu owocowania zaczynają rosnąć nowe pędy od ziemi. Należy pamiętać o braku korzystnego wpływu cięcia w przypadku słabego wzrostu roślin. W przeciwieństwie do porzeczki i agrestu, borówka wysoka charakteryzuje się skłonnością do przemiennego owocowania. Zjawisko takie może wystąpić po bardzo obfitym plonowaniu w roku poprzednim szczególnie wówczas, gdy rośliny cierpią na niedobór wody - wytwarzają wtedy mało nowych pędów, a te które wyrosną są słabe i prawie pozbawione pąków kwiatowych. Koniecznym zabiegiem jest wówczas cykliczne podlewanie roślin. W przypadku młodych pędów, małej liczby liści i obfitego owocowania następuje wydłużenie okresu dojrzewania owoców - owoce nie osiągają wtedy typowej dla danej odmiany wielkości i są gorszej jakości. Prawidłowe cięcie borówki jest zabiegiem bardzo wskazanym, gdyż przyczynia się do regularnego, corocznego owocowania i uzyskania dobrej jakości owoców.

O sile cięcia decyduje liczba pąków kwiatowych znajdujących się na krzewie. Trzeba wiedzieć, że pąki kwiatowe borówki wysokiej tworzą się w górnej części silnych pędów długich i niemal na całej długości krótkopędów. Silne sadzonki 2-letnie, o dobrze rozwiniętym systemie korzeniowym nie wymagają cięcia (nie przycinane zaczynają owocować w 2-gim roku, a przycinane - w trzecim). Przez pierwsze 3 lata po posadzeniu cięcie ogranicza się jedynie do prześwietlania roślin, tj. usuwania pędów słabych i chorych lub małych wyrastających tuż nad powierzchnią ziemi. Silniejsze cięcie krzewów owocujących jest konieczne dopiero od 5-6 roku po posadzeniu.

W każdym roku najpierw usuwa się w całości pędy najstarsze, zasychające, chore i uszkodzone, a także pędy cienkie, zagęszczające środek krzewu. Jeśli okaże się, że krzew nie został jeszcze dostatecznie rozrzedzony, to należy wyciąć dodatkowo najstarsze rozgałęzienia pędów pozostałych (w górnej części), które nie dają już silnych przyrostów rocznych. Przeprowadzając cięcie zmierzamy do tego by krzew miał budowę luźną. Przeciętna liczba głównych pędów w krzewie w pełni owocowania powinna wynosić 6-8, w tym: 1 rocznych - 2, dwuletnich - 2, trzyletnich - 2 do 1, czteroletnich - 1 do 2. Cięcie odmładzające przeprowadza się dopiero po 15-20 latach - polega ono na wycięciu wszystkich pędów u podstawy krzewu.

Cięcie jeżyny polega na wycięciu starych pędów po owocowaniu i korekcie liczby nowych pędów - te wyrosłe w dolnej części pędów tegorocznych należy usunąć całkowicie, a wilki wyżej wyrosłe - przyciąć tuż za pierwszym lub drugim oczkiem.

• w 1 dek VIII należy osłonić rośliny siatką chroniąc w ten sposób grona przed ptakami;
• pędy owocujące przywiązujemy do podpór, a nie owocujące i nie przydatne do formowania korony - wycinamy u podstawy;
• cięcie pędów owocujących - pędy owocujące przycinamy nad najwyższym gronem pozostawiając nie mniej niż 5 liści (gdy owoce przeznaczamy do konsumpcji) lub nie mniej niż 10 liści (gdy owoce będą przeznaczone na wino); jeżeli przyrost nie przekracza 1 metra to pędów nie skaracamy;
• uszczykiwanie pasierbów (pasierby to pędy boczne 2 i 3 rzędu wyrastające na pędzie głównym) - uszczykujemy je za pierwszym wyrosłym liściem;
• usuwanie starych, dolnych i bezwartościowych liści (przez usunięcie liści zacieniających grona zwiększamy ich naświetlenie, przewiewność krzewu i ograniczamy rozwój pleśni na owocach).

• w VIII groźne są na jabłoniach: parch jabłoni, przędziorki, zwójkówki, a na młodych drzewach mszyce, a na gruszach - parch i rdza gruszy; do szkodników, które mogą spowodować gołożery liści na jabłoniach należą: wznosik doparek, namiotnica gruszowa i znamionówka tarniówka; II pokolenie znamionówki tarniówki zwalcza się na początku VIII, jeżeli szkodnik ten czynił szkody w roku poprzednim, a także gdy był zauważony po kwitnieniu; opryskiwanie należy wykonać po zauważeniu młodych gąsienic;
• na liściach wiśni i aronii mogą wystąpić larwy śluzownicy ciemnej;
• na plantacjach malin może zachodzić potrzeba zwalczania takich chorób i szkodników, jak: zamieranie pędów malin, szara pleśń, przeziernik malinowiec, pryszczarek namaliniak łodygowy, przedziorki i mszyce;
• w VIII na porzeczkach i agreście może wystąpić - amerykański mączniak agrestu, opadzina liści porzeczki (również na porzeczce czerwonej i białej); w przypadku wystąpienia pierwszych objawów opadziny liści wykonujemy po całkowitym zbiorze owoców do jesieni 2-3 opryski preparatami grzybobójczym; ze szkodników mogą wystąpić: mszyce, przeziernik porzeczkowiec, pryszczarek porzeczkowiec pędowy i liściowy oraz przędziorek chmielowiec; po zebraniu owoców u porzeczki niekiedy stare liście opadają i na szczycie wyrastają nowe pędy - często atakowane przez mszyce;
• do działań zmniejszających straty należy zbieranie i niszczenie opadłych owoców porażonych przez szkodniki i choroby (owocówka jabłkóweczka i śliwkóweczka, owoców nadgniłych i porażonych przez osy);
• zdejmowanie z pni jabłoni (przeglądanie) opasek założonych w końcu VI w celu wyłapania schodzacych na przepoczwarczenie gąsienic owocówki jabłkóweczki; po uwolnieniu pożytecznych owadów (np. biedronek) opaski należy spalić lub założyć ponownie;
• w sierpniu, wśród śliwek o normalnym wygladzie spotyka się liczne owoce z kroplami kleistej wydzieliny na powierzchni; wewnątrz owocu stwierdzić można obecność żerujących larw owocówki śliwkóweczki; są one małe, do 12 mm długości, barwy różowawej z ciemną głową; to one powodują robaczywienie śliwek; ponowne zakładanie w połowie sierpnia na pnie śliw opasek z papieru falistego umożliwia wyłapanie i zniszczenie dużej części drugiego pokolenia gąsienic owocówki śliwkóweczki, dla której stanowią one dogodne miejsca przepoczwarczenia i zimowania;
• sierpień to także dogodny czas na rozmnożenie pożytecznych roztoczy z rodziny dobroczynkowatych, które umożliwiają biologiczne zwalczanie przędziorków w sadach (zasiedlone pędy przez dobroczynka gruszowego przenosimy wówczas na rośliny bardziej opanpowane przez szkodliwe roztocze);
• w VIII w sadach żerują gąsienice drugiego pokolenia znamionówki tarniówki.

• w pierwszej połowie VIII można jeszcze wysiać po fasoli karłowej - koper, a po czosnku - rzepę;
• w 2 dekadzie VIII przypada termin siewu rzodkiewki; mieszankę nasion różnych odmian można wysiewać np. na poletku po fasoli karłowej;
• w 2 poł. VIII można wysiewać sałatę odmiany Nansena na zbiór zimowy; rośliny w okresie silnych chłodów jesiennych, należy przykryć włókniną.

• w 1 poł VIII zasilenie krowieńcem lub nawozami wieloskładnikowymi (najlepiej plynnymi): buraków, ogórków, selera, pomidorów, kukurydzy;
• w 2 poł. lub końcu VIII należy przerwać rzodkiew i rzepę pozostawiając rośliny co 10-15 cm.

• w 1 dekadzie VIII, a niekiedy wcześniej, ogórki zostają porażone mączniakiem rzekomym roślin dyniowatych;
• na korzeniach kapusty, kalafiorów i innych roślin z rodziny kapustowatych mogą wystąpić objawy kiły kapuścianej - choroby grzybowej wywołującej początkowo małe żółte narośla, które stopniowo rosną i tworzą ciemną gnijącą masę; porażone rośliny wykazują słaby wzrost i nie zawiązują główek; mimo, iż mamy już wiele odmian odpornych nadal powinniśmy jednak działać prewencyjnie i stosować płodozmian utrzymujacy kilkuletnią przerwę w uprawie tych roślin;
• do połowy sierpnia trwa zwykle żer gąsienic bielinka kapustnika; dorosłe gąsienice przedostają się na płoty, drzewa, pale, itp., gdzie przepoczwarczają się i w postaci zielonożółtych, czarno nakrapianych poczwarek zimują; wśród dorosłych gąsienic bielinka obserwujemy częstokroć osobniki chore, które pozostają na liściach i powoli giną; z ich ciała wydobywają się larwy pasożytniczej błonkówki baryłkarza bieliniaka; wkrótce przepoczwarczają się one na ciele martwej gąsienicy, formując małe żółte oprzędy; z poczwarek wiosną następnego roku wydostają się postaci dorosłe pasożyta bielinka;
• w strąkach grochu spotkać można gąsienice pachówki strąkóweczki (brudnobiaławe z czarną główką); nadgryzają one ziarna i zanieczyszczają strąki odchodami; motyle pojawiaja się na wiosnę i składają jaja na liściach i kwiatach grochu.

• sierpień to czas zbioru fasoli szparagowej tycznej, papryki, groszku cukrowego, cebuli uprawianej z dymki, a także póżniejszych odmian śliw, aronii i róży owocowej (jabłkowatej, pomarszczonej i rdzawej - rdzawa ma owoce większe i o grubszych ściankach) oraz początek zbioru malin jesiennych owocujacych na pędach tegorocznych;
• w chwili dojrzewania owoców aronii dojrzewają także jabłka odmiany Ananas Jaśniepański, Ananas Berżenicki, Reneta Ananasowa, Antonówka półtorafuntowa (przy robieniu przetworów można je mieszać);
• w poł. VIII przypada drugi pokos szałwii i estragonu; rośliny tniemy 7-10 cm nad ziemią.

• w końcu VIII przypada termin sadzenia narcyzów; cebule sadzi się w rzędy odległe co 25 cm i na głębokość 15 cm; ziemia powinna być nawieziona kompostem;
• na wolnym miejscu w warzywniku można wysiewać nasiona nagietka (na kwitnienie lub zielony nawóz);
• przekwitłe kwiaty większości bylin (wszystkie chabry, przegorzany, przekwitłe szałwie, naparstnice, omany, kołotocznik, ożankę górską) należy wycinać przy ziemi lub skracać pozostawiając niewielką część pędu; zabieg ten przerywa rozwój nasion i pobudza rośliny do ponownego kwitnienia;
• kaktusy: zalecenia uprawowe w 1 poł VIII niewiele sie różnią od wskazówek na lipiec; w 2 poł. miesiąca rośliny tworzą najpiękniejsze ciernie i wełnę w aureolach, a także intensyfikują procesy życiowe prowadzące do dojrzewania tkanek; aby przygotować rośliny na trudny okres zimy należy już teraz zacząć je hartować zapewniając im maksymalny dopływ świeżego powietrza, pełne nasłonecznienie, a jednocześnie ochronę przed nadmiarem opadów; kaktusy stojące na otwartej przestrzeni korzystają z obfitej nocnej rosy - roślinom w zamknietych pomieszczeniach należy zastąpić ją wieczornym zraszaniem letnią wodą; pod koniec VIII zwolna ogranicza się podlewanie, które przeprowadza się dopiero po zupełnym wyschnięciu ziemi (w większych naczyniach proces wysychania ziemi trwa dość długo, mniejsze doniczki, zwłaszcza ceramiczne, wysychają szybciej); na kaktusach obserwuje sie obecnie coraz mniej kwiatów, dojrzewają natomiast ich owoce; zbiera sie je systematycznie, nasiona czyści z ewentualnych resztek owocu i przechowuje do wiosny w torebkach oznaczonych nazwą gatunkową; jeżeli dysponujemy podgrzewanymi i dodatkowo oświetlonymi kiełkownikami, to można wysiewać je już w sierpniu; połowa VIII jest ostatecznym terminem szczepienia kaktusów; co prawda i w późniejszych okresie można uzyskać zrośnięcie zrazu z podkładką, ale przyrosty są wówczas dużo gorsze, stosujemy więc je tylko w ostateczności; w 2 poł VIII kaktusy epifityczne przenosi się z półcienia na stanowisko słoneczne; u zygokaktusów po letniej przerwie zaczyna się nowy rozwój, trzeba więc wznowić podlewanie tych roślin wspomagając ich wzrost i osadzanie licznych pączków kwiatowych; kaktusom grozi obecnie nasilony rozwój pasożytów (szczególnie niebezpieczne są czerwce tzw. mszyce wełniste); w celu zabezpieczenia kolekcji trzeba kaktusy opryskiwać środkami owadobójczymi 2-3 razy w 10-dniowych odstępach; korzystne jest wykonanie oprysków w dni ciepłe, ale nie w czasie najsilniejszego nasłonecznienia.

Sierpień jest miesiącem, w którym większość pasiek nie wykorzystuje już pożytków towarowych i większą uwagę pszczelarze poświęcają na przygotowanie rodzin do zimy. Przystępują wtedy do karmienia pobudzającego czerwienie matek. Dla prawidłowego rozwoju rodziny w sierpniu kluczowe znaczenie ma pyłek. Dobrze jeżeli w tym okresie w pobliżu pasieki rosną nawłocie i poplony gorczycy białej lub facelii dostarczające tego pożytku.

W sierpniu latają m.in. takie gatunki pszczół jak: rożyca pospolita i miesiarka (ziemna, dwuzębna, łysawa, nadmorska/piaskarka), porobnica (ruda, chabrówka, drewniarka i opylona) oraz niektóre gatunki pszczół makatek i trzmiele.