Obserwacje biologiczne i kalendarz prac w gospodarstwie ekologicznym - w lipcu

Lipec to okres zbioru owoców i warzyw. W miesiacu tym kończą się truskawki, masowo dojrzewają porzeczki i agrest oraz maliny, czereśnie i wiśnie, zaczynają się śliwki renklody i najwcześniejsze gruszki oraz jabłka papierówki. W rolnictwie mamy do czynienia z nawałem pracy. Generalnie jesteśmy w okresie zbiorów jednak rolnik ekologiczny już myśli o plonach przyszłorocznych i pracach, które trzeba wykonać w najbliższym czasie by te zbiory były obfite.

W gospodarstwie rozpoczyna się okres żniw. Zwykle pierwszy schodzi z pola jęczmień ozimy i rzepak ozimy, a zaraz po nich żyto. Nieco później pszenica ozima, zboża jare i owies. W lipcu zaczyna kwitnąć gryka, której białe kwiaty utrzymują się jeszcze przez cały sierpień. Kwitną też ziemniaki. Na liściach tej rosliny pojawiają się żółte, stopniowo brunatniejące plamy. Obejmują one najpierw brzeg blaszki liściowej, później rozrastają się bardziej. Całe rośliny brunatnieją i zamierają. Sprawca tej choroby jest grzyb - zaraza ziemniaczana. Inny gatunek grzyba atakuje bulwy ziemniaków powodując chorobę zwaną rakiem ziemniaczanym. Na liściach buraków zjawiają się drobne, okrągłe, rdzawe plamki z czerwoną obwódką. Choroba ta nazywa się chwościkiem burakowym. Jeszcze przed żniwami wśród różnych gatunków zbóż zauważyć można źdźbła podcięte tuż przy ziemi przez ździeblarza pszenicznego. Na polach ziemniaczanych dalej aktywne są samice stonki ziemniaczanej, składające na liściach swoje jaja. Jak widzimy plony roślin są zagrożone przez wiele gatunków szkodników i chorób, którym trzeba przeciwdziałać. W uprawach zaczynają się plenić chwasty. W lipcu na większości łąk jest już po sianokosach. W lasach można znaleźć owocniki większości pospolitszych grzybów jadalnych i trujących, zarówno tych, które pojawiły się w czerwcu, jak i tych które dopiero teraz zaczynają się ukazywać.

• w 2 poł. VII - przeprowadzamy cięcie letnie wczesnych odmian jabłoni;
• u czereśni przeprowadzamy tzw. uszczykiwanie uzupełniające na pędach pozostawionych w VI bez ingerencji. Jeżeli nie wykonaliśmy uszczykiwania pędów w VI to trzeba je teraz ciąć sekatorem nad 4-5 liściem. Dotyczy to zwłaszcza pędów wybijających na konarach rosnących ku górze i w kierunku miedzyrzędzi. Nie należy przycinać słabych pędów osiowych - przedłużających korony drzew.

• w 3 dek w karpach które mają mało pędów owoconośnych (dotyczy tylko malin owocujacych na pędach 2-letnich) plon roślin można zwiększyć przez przycięcie pędów na wysokości 90 cm; zabieg ten spowoduje rozgałęzienie pędów w górnej części. Wykorzystamy w ten sposób prawidłowość, zgodnie z którą plon roślin nie zależy od ilości pędów, ale od liczby ich wierzchołków;
• zaraz po zbiorze owoców pamietamy o wycięciu pędów 2-letnich; jest to ważny zabieg ze względów wsanitarnych.

Na plantacjach roślin jagodowych ważnym zabiegiem jest wykonanie cięcia prześwietlającego zaraz po zbiorze owoców. Oczywiście można to zrobić w terminie późniejszym tj. letnim i wczesnojesiennym jednak wczesne wykonanie tej czynności polepsza zdrowotność krzewów, zwiększa dostęp światła do środka korony, ulatwia gojenie się ran i wzmaga formowanie pąków kwiatowych na rok przyszły. Generalna zasada jest taka by ciąć krzewy jak najmniej - rząd z roślinami powinien być maksymalnie wypełniony pędami owoconośnymi. Tnąc krzewy porzeczek i agrestów należy pamietać, by nie zostawiać obok siebie pędów tego samego wieku (wycinając je w wieku starszym tworzymy wtedy puste miejsca, przez co ograniczamy pełne wykorzystanie energii słonecznej). Pędy 1- roczne należy zostawiać głównie w pobliżu tych, które za rok bedą usunięte. Optymalna liczba pędów u porzeczek i agrestów wynosi 10-20 szt. Konkretna ilość zależy od jakości gleby, siły wzrostu odmiany i przyjętej rozstawy roślin. Przy silniej rosnących odmianach i mniejszej rozstawie - pędów powinno być mniej. Inne są zasady cięcia malin i porzeczek.

• porzeczki czarna - u odmian o owocach dużych i małej tendencji do drobnienia jagód z wiekiem pędów (Tisel, Tytania) struktura pędów powinna wyglądać następująco: 1-rocznych - 40%, 2-letnich - 40%, 3-letnich - 20% (przy 15 pędach: I-6, II-6, III-3);
• porzeczka czerwona A/ - u odmian posiadających wyraźną tendencję do drobnienia jagód wraz ze starzeniem się pędów lub u odmian o jagodach drobnych - pędy w wieku 1-4 lat powinny stanowić po 25%; B/ - odmiany późno wchodzące w okres pełnego owocowania najlepiej owocują na krótkopędach umieszczonych na pedach 3-5 letnich, dlatego u tych odmian pędy w wieku 1-5 lat powinny stanowić po 20% (przy 15 pędach, należy pozostawić po 3 pędy w wieku 1-5);
• agrest - optymalna liczba pędów to 12-15 szt.; agrest tniemy podobnie jak porzeczkę czerwoną późno wchodzącą w owocowanie, gdyż dobrze on jeszcze owocuje na pędach 5-letnich; pędy 1-5 letnie powinny zatem stanowić po 20% (przy 12 pędach należy pozostawić po 2-3 szt, w wieku 1-5);
• podczas prześwietlania krzewów porzeczek, rzadziej agrestu, można zauważyc pędy z wyjedzonym rdzeniem, wypełnionym trocinami zmieszanymi z czarnymi odchodami gąsienic; w pędach takich żerują gąsienice przeziernika porzeczkowca; na obecność tego szkodnika w okresie wegetacji krzewów wskazuje słaby wzrost porażonych pędów, łatwe ich wyłamywanie się, drobne, nierównomiernie dojrzewające lub przedwcześnie opadające owoce; skuteczną metodą walki z tym szkodnikiem jest coroczne prześwietlanie krzewów tuż po zbiorze owoców (kiedy widać jeszcze skutki żerowania); w tym okresie usuwa się wszystkie pędy słabe, uszkodzone lub zagęszczające krzew; uszkodzone przez przeziernika pędy należy wycinać u nasady, dokładnie zbierać i palić; jeżeli wytniemy porażony pęd i stwierdzimy, że kanał po żerowaniu gąsienicy znajduje się również w niższej części, należy wtedy zniszczyć larwę przy pomocy drutu włożonego do wygryzionego kanału; chemiczne zwalczanie jest bardzo trudne i niebezpieczne, w związku z czym nie zaleca się go w ogrodach i na działkach.

Jeżyny wchodzą w tej chwili w okres owocowania. Intensywnie rosną zarówno owoce jak i pędy tegoroczne. By ograniczyć nadmierne zagęszczenie krzewów i wzrost pędów pamiętamy o skróceniu pędów tegorocznych na wysokości 160 cm. Bardzo dobrym sposobem zachowania wysokiej plenności krzewów jest usunięcie najsilniejszych pędów rosnacych pionowo (pędów ponadnormatywnych (powyzej 5-6) i przygięcie słabszych pędów do poziomu, wzdłuż rusztowania (bez cięcia).

Plantacje borówki wysokiej i jeżyny są narażone na straty powodowane przez ptaki. Trzeba temu przeciwdziałać osłaniając je siatką.

• w 2-3 tyg po zbiorze owoców standardowy zabiegiem jest koszenie liści na wysokości 5-7 cm nad ziemią (nie wykonujemy tego zabiegu u odmian powtarzajacych owocowanie); liście należy od razu wygrabić i spalić, aby nie rozprzestrzeniały się choroby i szkodniki; w tym okresie bardzo ważnym zabiegiem jest odchwaszczanie i wycinanie odrostów;
• likwidacja starych plantacji - plantację truskawek przekopujemy po 3 sezonach pełnego owocowania; w tym samym dniu po przyoraniu plantacji siejemy wczesne odmiany fasoli karłowej szparagowej;
• założenie nowej plantacji - lipiec jest najlepszym okresem do zakładania plantacji; posadzenie roślin w tym okresie z silnych i zdrowych sadzonek gwarantuje uzyskanie dobrego plonu w roku następnym;
• tuż po zbiorze owoców następuje formowanie pąków kwiatowych na rok przyszły dlatego powinniśmy pamiętać o podlewaniu roślin w czasie suszy.

W lipcu można wystrzygać grona, które będą przeznaczone na przechowanie (dotyczy odmian o bardzo dużych jagodach). Wyciecie części jagód w miejscach gdzie są one za gęste nie obniża wagi gron w pełni dojrzałych, a sprawi, że będą one luźno rozłożone i dobrze się będą przechowywać. Wystrzyganie robimy wąskimi nożyczkami. Najpierw obcinamy sam koniec grona, który zwykle gorzej dojrzewa, a następnie wystrzygamy tu i ówdzie po kilka jagód w miejscach gdzie są zbyt zbite.

• od poł VII - końca VII zwalczanie os na jabłoniach i winogronach - pułapki pokarmowe dla os wieszamy przede wszystkim na papierówkach i odm bardzo słodkich, jak Delikates i Novamac; wieszamy je w miejscach widnych (nie pod gałęziami) przeznaczając na 1 drzewo po 2 pułapki; w rzędach winorośli pułapki ustawiamy na ziemi nieco gęściej, co 2 (3-4) mb; zwłaszcza od końca VII do poł VIII (czasem do jesieni) osy rzucają się na wszyskie słodkie owoce tj. dojrzewające winogrona i kolejno dojrzewajace jabłka i śliwki; w miejscu nadgryzionej skórki owoce gniją i wkrótce masowo opadają; czasem wiszące jabłka mają tylko zewnętrzną skórkę wypełnioną rojami os; roztwór zwabiajacy osy przygotowujemy z wody dodając do niej fermentującego dżemu lub pokrojone jabłka (mogą to być nawet spady);
• w VII ma miejsce zwalczanie na jabłoniach gąsienic wznosika doparka - charakterystycznym objawem zaatakowania jest spięcie brzegów liści, które przebierają kształt łódeczkil; szkodnika tego zwalczamy w chwili pojawienia się gasienic;
• w koń VII lub na pocz VIII ma miejsce zwalczanie szkodników minujących liście - zabieg ochronny wykonujemy w razie pojawienia się w sadzie pasynka lub szrotówka białaczka; zwalczanie jest celowe tylko wówczas, gdy liczba porażonych liści jest duża;
• kontrola opasek chwytnych założonych w VI lub na pocz VII na pnie jabłoni i śliw; opaski przeglądamy aż do końca VII i niszczymy gotowe do przepoczwarczenia gąsienice owocówki jabłkóweczki lub śliwkóweczki, które się pod nimi schroniły;
• zwalczanie larw śluzowicy ciemnej na wiśniach, czereśniach, śliwach i aronii - larwy czarne, błyszczące, przypominające wyglądem zewnętrznym ślimaki bezmuszlowe zżerają skórkę i miękisz z górnej strony liścia, pozostawiając jedynie zbrązowiały szkielet; zwalczanie jest konieczne tylko przy dużym nasileniu szkodnika;
• zwalczanie roztocza truskawkowego i przędziorka chmielowca - szkodniki te zwalcza się po zakończonym zbiorze owoców truskawek (jeżeli zachodzi taka potrzeba);
• po zbiorach porzeczek należy zwrócic uwagę na występowanie takich szkodników, jak: pryszczarek porzeczkowiak liściowy, pryszczarek porzeczkowiak pędowy, przeziernik porzeczkowiec, przędziorki; do ważnych gospodarczo chorób występujących na porzeczkach (zwalczanych po zbiorach owoców) należy opadzina liści porzeczek, amerykański mączniak agrestu i niekiedy rdza wejmutkowo- porzeczkowa (odmiany nowej generacji są na nią odporne);
• młode pędy malin są najsilniej porażane zamieraniem pędów w VII i VIII; pierwsze objawy choroby są widoczne już w 2 poł VI lub początkach VII. Są to nieduże na razie, fioletowo-brunatne plamy występujące na młodych pędach (najczęściej wokół nasady liści oraz pączków, przy pędach bocznych), czyli tam, gdzie krople wody utrzymują się dłużej, niż na gładkiej powierzchni pędu; ciemne poczatkowo plamy odcinają się wyraźnie od zielonej barwy młodych pędów i z czasem szarzeją, a na ich powierzchni pod jesień i wczesną wiosną pojawiają się liczne i bardzo drobne owocniki grzybów chorobotwórczych; choroba rozwija się silniej na dolnej części pędów, które do wysokości około 50 cm zwykle nie tworzą pędów owoconośnych; bardziej szkodliwe są nekrozy w wyższych partiach pędów, gdzie owocowanie jest najobfitsze; w warunkach pogody żdżystej i dużej wilgotności powietrza - gdy zakażenie jest silne, pąki z których wybijają te pędy ulegają wyniszczeniu, a niekiedy dochodzi nawet do ich zaschnięcia; pędy silniej uszkodzone łatwiej też przemarzają;
• róże owocowe - ok. poł VII opryskujemy rośliny przeciw szkodnikom powodującym robaczywienie owoców (robimy to przed zaczerwienieniem owoców).

Na warzywniku siejemy nasiona roślin przeznaczonych na zbiór jesienny:

• do poł. VII można siać do gruntu nasiona: fasoli szparagowej, buraków ćwikłowych (odm. Czerwona Kula), wczesnych odmian marchwi, sałaty, kalarepy i wczesnych dmian kalafiorów;
• tuż po zbiorze cebuli, czosnku, bobu i wczesnych ziemniaków (2 poł VII), jako poplon po nich siejemy koper, rzepę i rzodkiew; z polskich odmian rzodkwi (jesiennych i zimowych) zalecana jest Murzynka, która bardzo dobrze się przechowuje; jak najwcześniej wysiany koper zbierany jest jesienią na zieloną nać lub do mrożenia;
• ok. 20 VII należy siać kapustę pekińską bezpośrednio do gruntu gniazdowo lub do doniczek (lepsze plony uzyskuje się z siewu wprost do gruntu);
• w 1 poł VII wysadzamy rozsadę brukwi.

• w lipcu pielęgnacja warzyw polega na spulchnianiu gleby, odchwaszczaniu i przerywaniu roślin wysianych za gęsto;
• w przypadku długotrwałej suszy wszystkie warzywa podlewamy;
• rozcieńczonym krowieńcem lub gnojówkami roślinnymi podlewamy warzywa wymagające w VII dodatkowego nawożenia pogłównego: późne odmiany kapusty głowiastej, brukselkę, pomidory, późne odmiany marchwi, pietruszkę, seler, buraki, kukurydzę, ogórki, rabarbar.

Pielegnacja uprawianych roślin sprowadza się także do ochrony przed chorobami i szkodnikami.

• ochrona fasoli tyczkowej przed przędziorkami i strąkowcowi fasolowemu;
• zwalczanie bielinków na brukwi i innych roślinach kapustnych;
• niekiedy już przed 20 VII jest początek porażenia ogórków mączniakiem, a pomidorów - zarazą ziemniaczaną;
• w VII marchwi, selerom i pietruszce zagraża drugie pokolenie larw połyśnicy marchwianki; przy dużym nasileniu niezbędne jest opryskanie roślin preparatami ochronnymi (odstraszajacymi, maskującymi, dezinformujacymi) lub zwalczającymi - dwukrotnie tj. około połowy miesiąca i następnie po 1-2 tygodniach;
• często w ogrodach obserwuje się gwałtowne więdnięcie roślin (np. pomidorów); zwykle maja one podciete korzenie; sprawcę trudno jest zauważyc gdyż kryje się w ziemi; jest to turkuć podjadek.

• ogórki - należy pamietać, że ogórki nie zbierane w odpowiedniej fazie szybko przerastają, grubieją i żółkną, co znacznie obniża ich wartość; takie postępowanie zmniejsza też plon, ponieważ pozostawianie ogórków na krzakach hamuje zawiązywanie nowych owoców; b ardzo ważne jest więc usuwanie podczas zbioru zarówno owoców niekształtnych, pożółkłych, jak i chorych.
• ok poł VII rozpoczynie się zbiór fasoli szparagowej karłowej sianej w połowie maja (odm bardzo wczesnych); rśliny przeznaczone do jednokrotnego zbioru należy wycinać pozostawiając w ziemi nienaruszony system korzeniowy (ochrona brodawek bakterii symbiotycznych); zbrane strąki kroimy, zalewamy wrzącą lekko osoloną wodą i gotujemy przez 2-3 minuty; po odlaniu wody i wystudzeniu należy je zapakować do worków foliowych i wstawić do zamrażarki;
• niebawem przystąpimy do zbioru szalotki, bobu na zielone nasiona i czosnku; w lata normalne bób na zielone nasiona zbieramy między 20-30 VII; na materiał nasienny (suche strąki) zbieramy go w 1 dek. VIII; podczas zbioru odcinamy pędy od korzeni;
• zbiór czosnku w lata normalne i bardziej suche przypada między 23-30 VII; termin zbioru czosnku jest bardzo ważny - zbieramy go gdy liście zaczynają żółknąć, a łodygi więdnąć; wtedy główka pokrywa się łuskami pod którą zarysowują się wyraźne ząbki; nie należy dopuścić do całkowitego zaschnięcia szczypioru, gdyż wtedy ząbki bardzo łatwo się rozpadają i źle przechowują;
• w 3 dekadzie VII zbieramy cebulę uprawianą z dymki; cebule wykopujemy gdy 60% szczypioru jest załamane, a około 25 % - zaschnięte; cebule po zbiorze należy przez 10 dni dosuszyć, a później przed przechowaniem obciąć im szczypiór na wysokość 5 cm;
• zaraz po bobie, czosnku i ogórkach powinniśmy przystapić do siewu poplonu;

• ok. 5-10 VII - to czas niskiego przycięcia roślin, które już przekwitły: omanu szorstkiego, jastrzębca kosmatego, bodziszka popielatego, prosieniczników, penstemonów, przymiotna ogrodowego (wiele z tych roślin zakwita wtedy ponownie);
• wykopanie cebul hiacyntów i krokusów;
• przycięcie posłonków, rozsadzenie pierwiosnków.

• upały, które mogą wystąpić w 1 poł. VII powinny prowadzić do zapewnienia pszczołom dobrej wentylacji gniazd; w tym celu wylotki powinny być otwarte na pełną szerokość;
• nie należy tolerować wychowywania zbyt dużej ilości trutni, gdyż do wychowania 1000 trutni pszczoły zużywają około 6 kg miodu;
• w okresie tym dobrze jest przeprowadzić wymianę matek (co 2 lata);
• należy przeciwdziałać rojeniu się pszczół w pasiekach, w których na przełomie VI i VII występuje dłuższa przerwa w pożytku; trzeba więc zapobiegawczo dzielić rodziny lub tworzyć odkłady (dostarczą one pszczół i czerwiu do zasilenia rodzin produkcyjnych);
• przeważnie w 2 poł. VII kończy się pożytek towarowy; zaraz po nim należy przeprowadzić miodobranie;
• po miodobraniu układa się gniazda kontrolując przy tym siłę rodzin, jakość plastrów i stan zapasów miodu oraz pierzgi;
• pod koniec VII matki we wszystkich rodzinach powinny rozpocząć czerwienie dla przygotowania rodzin do zimy; w tym też okresie należy przystąpić do zwalczania warrozy.

W okresie lipca można zaobserwować różne gatunki pszczół dziko żyjących: miesiarki (niedopaska, rdzawostopka), murarki (ostrożeniówka), porobnice (ruda, drewniarka, chabrówka, opylona), lepiarki (lessowa), spójnice (dzwonkowa), wałczatki (dwuzębna), smukliki i pszczolinki. Na moszeńcach i aksamitkach może pojawić się jedna z najcenniejszych i najbardziej zagrożonych naszych pszczół - zadrzechnia fioletowa.

• chów królików - szczepienie królików przeciw pomorowi;
• chów ryb - zwalczanie roślinności przybrzeżnej na stawach hodowlanych; rośliny wykaszane przy samym dnie stawu należy jak najszybciej usunąć, gdyż z jednej strony pozostawienie ich grozi wystąpieniem zgorzeli u ryb, a z drugiej - możliwością wystąpienia przyduchy;
• ochrona kompleksu sorbcyjnego i próchnicy glebowej - w 2 poł. VII przygotowujemy gnojówki roślinne i roztwór krowieńca do podlewania roślin wymagajacych nawożenia pogłównego; pamiętamy o siewie poplonu;
• siew poplonu- w mieszance nasion należy preferować rośliny nalężące do 3 grup:
1. dające pokarm dla mszyczników: gorczyca polna, gorczyca biała,
2. rośliny dla trzmieli i innych gatunków pszczół: bobik, łubin żółty, gryka, facelia (zakwita po 50 dniach od siewu i kwitnie przez 5 tygodni wytrzymując mrozy do minus 10 °C),
3. rośliny fitosanitarne (grzybobójcze i nicieniobójcze): łubin gorzki (biały, żółty, niebieski), owies, wyka, peluszka, nagietek, a nawet wysokie odmiany aksamitki.
Najpierw kwitnie gorczyca polna (oblatywana głównie po południu), po kilku dniach po niej - zakwita gryka (oblatywana głównie przed południem), następnie bobik i gorczyca biała, a na końcu łubin żółty, facelia, wyka jara, peluszka i nagietek (kwiaty tych ostatnich może już niszczyc mróz).