Obserwacje biologiczne i kalendarz prac w gospodarstwie ekologicznym - w kwietniu

Obserwacje fenologiczne

Jak wskazuje sama nazwa, kwiecień jest miesiącem kwitnienia. Rzeczywiście w kwietniu rozkwitają liczne drzewa, krzewy i byliny. Z drzew kwitnie: brzoza, jodła, klon, grab, trześnia, grusza pospolita i czeremcha. Zwykle przez cały miesiąc kwitną drzewa owocowe a z krzewów: tarnina, jagoda kamczacka i pigwowiec. W tej chwili w ogrodach i parkach w trakcie kwitnienia jest ziarnopłon wiosenny, fiołek wonny, bluszczyk kurdybanek, szafirki, cebulice oraz żółte odmiany narcyzów. Na łąkach, na początku kwitnienia, jest mniszek lekarski, gorczycznik pospolity, rzerzucha łąkowa i kaczeńce (knieć błotna). W ogrodach wkrótce zakwitnie też agrest i porzeczka, najpierw czarna, a potem czerwona, a w zagajnikach nadrzecznych: jasnota biała i plamista oraz gajowiec żółty. Na kwitnących roślinach można będzie zauważyć liczne gatunki pszczół dziko żyjacych: pszczolinki, smukliki, lepiarki, murarki, porobnice i trzmiele. W ciepłe dni pojawią się liczne gatunki biedronek i wczesnowiosenne gatunki motyli: latolistek cytrynek, rusałka pokrzywnik, rusałka wierzbowiec, rusałka żałobnik i bielinek kapustnik. W pierwszej połowie miesiąca przyleci większość bocianów białych, a pod koniec drugiej - bocian czarny. W połowie miesiaca przylecą pierwsze jaskółki, najpierw dymówka, a po kilku dniach - oknówka. W gniazdach złożą jaja: gawrony, sroki, szpaki, sikorki i wiele in. ptaków.

Wiosna nad terenami okresowo zalanymi i zabagnionymi ma swoisty nastrój, szczególnie pod wieczór, gdy rozlega się chór czajek, kulików, bąków i bekasów. Również dla ryb kwiecień jest miesiącem masowego tarła, które będzie trwało aż do czerwca.

Kwiecień i maj to okres wzmożonej aktywności płazów - zobaczymy je we wszelkiego rodzaju zbiornikach wodnych, a nawet niewielkich kałużach. W kwietniu trwa w dalszym ciągu okres godowy żaby trawnej i moczarowej oraz grzebiuszki ziemnej. Po nich rozpoczyna gody ropucha szara i zielona. W lasach rodzą się młode wilki, rysie, dziki, kuny i lisy, a na polach i przy zabudowaniach - łasice i tchórze.

Na polu

W tej chwili na polach rolnicy są w trakcie siewów owsa i jęczmienia jarego oraz jarej pszenicy. W drugiej połowie miesiąca przystąpią do siewu marchwi i buraków, oraz sadzenia ziemniaków i siewu kukurydzy. W kwietniu jest najlepszy termin siewu roślin motylkowych drobnoziarnistych. Uprawiamy je w siewie czystym (rośliny wymagajace więcej światła - lucerna i komonica) lub jako wsiewki (w roślinę ochronną jęczmień, żyto - koniczyna i seradela).

W gospodarstwie

• następuje zmiana sposobu żywienia królików - początek IV to ostatni moment żywienia jesienno-zimowego. Przejście z okopowych i siana na zielonkę musi być stopniowe, szczególnie u królików młodych i matek karmiących - możemy w tym okresie podawać do ogryzania gałązki wierzby (kora i łyko zawiera w tym okresie najwięcej soli mineralnych i substancji odżywczych). Zawarte w nich garbniki powodują lekkie zaparcia, co jest nawet korzystne w chwili przechodzenia na nową paszę, bo nierzadko występują wtedy biegunki;
• powinniśmy ocenić samice stada matecznego - posiadane samice i samce możemy ocenić na podstawie dwóch pierwszych miotów (w II i IV). Matki, które po raz drugi miały zaburzenia przy porodzie lub odchowały zbyt małą liczbę potomstwa (mała plenność, słaby instynkt macierzyński) należy usunąć ze stada;
• powinniśmy przeprowadzić dezynfekcję pomieszczeń i klatek - sprzęt oskrobujemy z resztek brudu i kału i starannie myjemy. Do odkażania możemy użyć kreoliny 5% lub sody kaustycznej (25 g/l gorącej wody), po wyszorowaniu należy klatki i sprzęt pozostawić do wyschnięcia.

W sadzie i na plantacji roślin jagodowych

• kończymy cięcie i prześwietlanie drzew i krzewów;
• nawozimy sad i jagodnik - nawozimy w chwili, gdy już widać, że pąki kwiatowe drzew nie przemarzły i rozwijają się normalnie. W pierwszej kolejności stosujemy nawozy organiczne lub wieloskładnikowe NPK (polifoskę) oraz dolomit (co 3 lata), popiół i skorupki z jaj;
• przeszczepiamy drzewa innymi odmianami - zasadą szczepienia jest, aby miazga zraza zetknęła się z miazgą podkładki i żeby ten kontakt był utrzymany na stałe. Gdy podkładka i zraz są jednakowej grubości można wykonać tzw. "stosowanie zwykłe", jeśli obydwie powierzchnie ścięte na skos są gładkie lub "stosowanie z języczkiem", co daję większą powierzchnię zetknięcia miazgi obu komponentów. W przypadku gdy podkładka jest grubsza, a zraz cieńszy stosujemy szczepienie "na przystawkę". Bardzo łatwym i zarazem dobrym sposobem szczepienia jest szczepienie "w klin". Przy szczepieniu grubych gałęzi bardzo często stosuje się metodę "kożuchówki", czyli metodą wtykania ukośnie ściętych zrazów za korę. Kożuchówkę stosuje się zwykle na początku maja tzn. wtedy, gdy kora dobrze odchodzi od drewna, natomiast wczesną wiosną, gdy "ruszają soki" stosuje się inne metody szczepienia. Natychmiast po dopasowaniu do siebie zraza do podkładki należy związać oba komponety rafią lub paskiem folii (owijajamy od góry ku dołowi i na dole wiążemy je w supeł).

Truskawki

• ocena uszkodzeń mrozowych na poletkach (szczególnie po zimach ubogich w śnieg); możliwe są przypadki:

1. zamierania niektórych skróconych pędów w środkowej części krzaka lub zamierania tylko wierzchołkowej części korony;

2. zbrązowienia tkanki miękiszowej (widoczne po zerwaniu i przekrojeniu korony);

3. silnego zbrązowienia korzeni w strefie przyszyjkowej. Po przekrojeniu widać, że zbrunatniała jest tylko część otaczająca rdzeń, a sam rdzeń jest zawsze jasny.

Winorośl

• cięcie pędów przed ruszeniem soków (w 1 poł. IV);
• nawożenie mineralne (NPK, Ca, Mg) i organiczne (kompost).

Nawożenie roślin jagodowych

• nawożenie malin - wymagania malin odnośnie składników pokarmowych są niewielkie (szczególnie przy stosowaniu ściółki i braku konkurencji ze strony chwastów); przy ich uprawie zaleca się jedynie uzupełniające stosowanie obornika raz na 3 lata i nawożenie Mg (dolomitem) oraz B (boraksem); obydwa składniki zmniejszają podatność roślin na choroby grzybowe oraz wzmagają zawiązywanie pąków kwiatowych i owoców, a także zwiększają odporność pędów na mróz; rośliny wykazują największe zapotrzebowanie na składniki pokarmowe w okresie rozwijania się liści, kwitnienia i zawiązywania owoców.
• nawożenie porzeczki - porzeczki mają stosunkowo małe wymagania pokarmowe dlatego główne nawożenie to nawożenie obornikiem (na zapas) przed założeniem plantacji; później daje się obornik co 3 lata pod koniec zimy albo przed ruszeniem wegetacji (lepiej wczesną wiosną z uwagi na myszy); porzeczki wykazują większe zapotrzebowanie na azot (N) w okresie od początku kwitnienia (kon IV) do końca czerwca, a na potas (K) od końca czerwca do jesieni (w maju wskazane jest podlanie krzewów gnojówką).
• nawożenie borówki wysokiej - borówka także nie ma wysokich wymagań pokarmowych; jako ściółkę na wierzch należy stosować kwaśny torf wymieszany ze śrutem drzewnym, kwaśne trociny lub kwaśny kompost, albo corocznie dostarczać wczesną wiosną/przed ruszeniem wegetacji azot (N) w formie amonowej oraz fosfor i potas (P, K); obydwa te pierwiastki mogą być stosowane zarówno wiosną jak i jesienią (słabo przemieszczają się w głąb profilu glebowego); na 1 m2 dajemy 2-3 dkg siarczanu amonu (ma on odczyn fizjologicznie kwaśny), 2-3 dkg siarczanu potasu, 3-4 dkg superfosfatu.

Ochrona roślin sadowniczych

W rolnictwie ekologicznym w walce ze szkodnikami roślin trzeba liczyć bardziej na ich naturalnych wrogów niż na insektycydy. Tych można używać tylko wtedy gdy wzrost liczebności szkodników w danym okresie nie może być skutecznie zmniejszony przez owady drapieżne i pasożytnicze oraz środki biologiczne oparte na mikroorganizmach chorobotwórczych. Najlepiej użyć wtedy insektycydu selektywnego. Trzeba wiedzieć, że naturalni wrogowie pojawiają się tylko na plantacjach zasiedlonych różnymi rodzajami szkodników, występującymi w niewielkich ilościach.

Ochrona jabłoni

W kwietniu pojawiają się pierwsze szkodniki na jabłoniach. W okresie pękania pąków aktywny jest kwieciak jabłkowy, w okresie zielonego pąka - miodówka jabłoniowa, mszyce i gąsienice zjadające liście, a tuż po zakończeniu kwitnienia (1-2 dni po zrzuceniu 80% płatków kwiatowych) - owocnica jabłoniowa.

• zwalczanie kwieciaka - samice składają jaja przez 2 tygodnie; w latach krytycznych może zniszczyć do 70% pąków kwiatowych; dorosłe zimują w trawie lub pod korą drzew; z zimowli wychodzą w okresie nabrzmiewania pąków, przy temp. 10oC; wyżerają wówczas pąki kwiatowe i składają jaja do poszczególnych kwiatów; w razie zaniepokojenia stają się nieruchome (ochronne zachowanie) i dlatego podczas lustracji należy podchodzić do drzew bardzo ostrożnie. owady dorosłe lubią ciepło dlatego na noc i w dni chłodne kryją się pod korę; najwłaściwszy moment zwalczania to faza dużego rozwarcia pąków kwiatowych, ale bez szpileczkowania liści.
• zwalczanie miodówki jabłoniowej - bardzo częsty i groźny szkodnik jabłoni o jednej generacji w roku; jaja składa jesienią i lubi wilgoć; przy dużej wilgotności powietrza i wysokiej temperaturze jest prawie w 100% niszczona przez grzyby owadożerne; żywi się nią dużo owadów, ale wszystkie w niewielkim %; najbardziej efektywne są drapieżne pluskwiaki: zielonatek żwawy i tasznik jabłoniowiec; obecność larw miodówki sygnalizują srebrzyste krople rosy w pąkach kwiatowych i rozetach liściowych; przeglądając wiosną rozety i pąki delikatnie je rozchylamy; lustrację sadu przeprowadza się w okresie zielonego pąka; początek masowego wylęgania się larw miodówki przypada na fazę ukazywania sie pierwszych liści (pierwsze osobniki miodówki pojawiają się gdy zaczątki liści/szpileczki mają wysokość ok. 0,5 cm); zwykle odpowiada to początkowi kwitnienia agrestu i porzeczki czerwonej.
• owocnica jabłoniowa - błonkówka zimująca w kokonie, w ziemi; owady dorosłe wylatują na początku kwitnienia, w ciepłe dni; wylęgłe larwy początkowo odżywiają się pyłkiem, potem samice składają jaja w środek korony kwiatu; wówczas można zaobserwować 2-3 kropelki soku w miejscu zranienia podstawy kwiatu; najpierw kropelki są przeźroczyste, a potem brązowe; latające owady można wyłapywać na białe pułapki pokryte lepem sadowniczym, zawieszane na drzewach na początku kwitnienia jabłoni; pułapki pokryte klejem wolnoschnącym stanowią dwa prostokątne kawałki sztywnego kartonu plastikowego, przecięte do połowy i włożone na krzyż (zdejmuje się je pod koniec kwitnienia jabłoni); jeśli na jedną pułapkę złowi się powyżej 30 okazów to zwalczanie jest konieczne (przeprowadza się go zaraz po opadnięciu płatków kwiatowych).
• owocówka jabłkóweczka - najczęściej i w największym stopniu szkodnik występuje w starych sadach ze złuszczającą się korą (bo pod nią zimuje); motyle nocne latają w temperaturach powyżej 14 oC; w noce chłodne owady latają krótko; samce latają na odległość do 50 metrów od miejsca gdzie się wylęgły, a samice na odległość jeszcze mniejszą (lotom sprzyjają wiatry i ruchy powietrza); motyle zwykle latają wzdłuż rzędów; jeśli nalatują od strony sąsiadów, to zwykle zatrzymują się na pierwszym rzędzie; zwiększonemu porażeniu w latach następnych sprzyja pozostawianie robaczywych owoców (spadów) pod drzewami; jaja owocówki są płaskie i lekko eliptyczne; tarczki takie najpierw są przeźroczyste, a później - mętne; tuż przed wylęgiem pod tarczką widoczna jest czarna główka; próg zagrożenia wynosi 2-3 % robaczywych jabłek (takie porażenie ma miejsce gdy w zasięgu do 150 m występuje stary sad jabłoniowy); rynek dopuszcza 0, 5 %, tj. 1 jabłko na 200 owoców (1 jabłko na skrzynkę jedynkę); usunięcie starych drzew (z łuszczącą się korą i robaczywymi spadami) zmniejsza o 90% populację owocówki; pień gładki nie sprzyja gąsienicom, które nie mają gdzie zimować, dlatego najlepszym sposobem ochrony jest usuwanie starej odstającej kory; zabieg ten wykonujemy raszplą we IX-X; po zeskrobaniu złuszczającej się płatami kory pnie malujemy przed zimą białą farbą emulsyjną z dodatkiem preparatów owadobójczych; największymi wrogami owocówki jabłkóweczki są sikory (głównie bogatka), które jesienią i wczesną wiosną niszczą 50-80% gąsienic; w dużym stopniu owocówkę jabłkóweczkę możemy zwalczać przy użyciu opasek z tektury falistej zakładanych na pnie drzew, na wysokości 50 cm od ziemi; opaski należy założyć w końcu V i kontrolować co 2 tygodnie do jesieni, niszcząc pojawiające się w tym okresie gąsienice;
• piędzik przedzimek - samce są latającymi motylam, a samice nie mają skrzydeł; od IX do XI samice wychodzą na pnie drzew w celu złożenia jaj; różowe jaja (z siateczką) składane są na wysokich gałązkach znajdujących się w górnej części korony drzew; larwy wylęgają się w końcu zielonego i na początku różowego pąka; gąsienice żerują od III-V na liściach jabłoni, a później opadają i przepoczwarzają się w ziemi pod drzewami; gąsienice podczas przemieszczania wyginają się w literę ?; zwalczanie - od IX należy zakładać na pnie drzew opaski pokryte lepem sadowniczym (na wysokości 50 cm od ziemi); niektóre pasożyty niszczą go w dużym stopniu w glebie; ochrona biologiczna polega na zastosowaniu preparatów bakteryjnych przed kwitnieniem jabłoni.;
• na poczatku wegetacji jabłoni aktywne stają się także: znamionówka tarniówka (motyl - zimują jaja), pierścienica nadrzewka, kuprówka rudnica i niestrzęp głogowiec.

Ochrona śliwy

• na początku wegetacji powinniśmy dokonać oceny stopnia spasożytowania tarczek misecznika śliwowca - szkodnik ten najchetniej występuje na Węgierce Wangenheima. Niektóre tarczki zeszłoroczne będą miały dziórki, inne - mniejsze od innych, będą niszczone przez pasożytnicze muchówki i wkrótce wylecą z nich pożyteczne owady.

Ochrona truskawki

• zwalczanie przędziorków - w wyniku żerowania przędziorków następuje zmniejszenie powierzchni rozwijających się liści, ilości zawiązujących się pąków i obniżenie plonu owoców; najwięcej przędziorków obserwuje się na truskawkach, które wiosną przykrywa się folią w celu przyspieszenia dojrzewania; zwalczanie roztocza truskawkowego wiosną potrzebne jest na tych plantacjach, na których stwierdzi się liczne roztocze lub objawy ich żerowania, bądź też tam, gdzie w lecie ubiegłego roku obserwowano silne uszkodzenia; na plantacjach silnie zaatakowanych opryskiwanie wykonuje się na 2 tygodnie przed kwitnieniem truskawek i bezpośrednio po zakończonym zbiorze owoców; przy licznym występowaniu szkodnika wskazane jest wykonanie po zbiorze owoców 2 opryskiwań w odstępie, co 7 dni; przędziorek chmielowiec w przeciwieństwie do roztocza truskawkowego żeruje na dolnej stronie wyrośniętych liści, wysysając je; w miejscu uszkodzeń tworzą się jasne, żółte plamki, które przy licznym występowaniu szkodnika pokrywają znaczna część blaszki liściowej; silnie uszkodzone liście żółkną lub brązowieją, a ich brzegi zawijają się ku górze; na dolnej stronie zaatakowanych liści, można dostrzec pod lupą maleńkie pajączki; porażone rośliny są mizerne i słabiej plonują; przędziorka chmielowca poleca się zwalczać przed kwitnieniem truskawek (zabieg jest potrzebny przy liczebności 4-5 osobników na 1 listek liścia złożonego), bądź po zbiorze owoców (jeśli w tym okresie stwierdza się więcej niż 6 osobników na 1 listek liścia złożonego); jedną z metod ochrony truskawek przed przędziorkami jest koszenie liści po zimie i usuwanie ich poza plantację; kwieciak malinowiec niszczy przeciętnie w Polsce 30-50% pąków truskawek; postacią dorosłą jest mały czarny chrząszcz, długości 2,5-3 mm, z długim ryjkiem; na plantacji truskawek można go spotkać już na 10-12 dni przed początkiem kwitnienia roślin; w ciepłe, słoneczne dni chrząszcze żerują na liściach wyjadając małe, okrągłe dziurki, o średnicy ok. 1 mm; po rozluźnieniu się pąków w kwiatostanach samice składają jaja do poszczególnych pąków i podcinają ich szypułki; uszkodzone szypułki załamują się i pąki zwisają lub opadają; najsilniej uszkodzane są pąki rozwijające się najwcześniej; zwalczanie kwieciaka malinowca na truskawkach należy przeprowadzić w okresie pojawienia się chrząszczy, kiedy pąki w kwiatostanach rozluźniają się.

Maliny 1 roczne i 2 letnie

Maliny atakuje wiele rodzajów szkodników. W poszczególnych okresach wzrostu są to:

W końcu IV i w V - pryszczarek malinowiec (tworzy galasy głównie na dolnych częściach pedów); w zimie lub na wiosnę należy wycinać i palić pędy z takimi wyroślami

Tuż przed kwitnieniem odmian 2-letnich

• kwieciak malinowiec,
• kistnik malinowiec,
• pryszczarek namalinek łodygowy,
• mszyce.

Pierwsze dwa gatunki szkodników mogą się pojawić gdy młode pędy malin mają 20-30 cm wysokości (masowo wtedy mogą występować chrząszcze kwieciaka malinowca i być już obecne pierwsze chrząszcze kistnika malinowca); kwieciak malinowiec podcina w okresie kwitnienia pąki kwiatowe dlatego ważny jest oprysk tuż przed kwitnieniem odmian 2-letnich (patrz truskawki); w przypadku pryszczarka namalinka łodygowego ważny jest oprysk szczególnie dolnych części pędów.

Tuż po pełni kwitnienia

• kistnik malinowiec (szkodnik ten robaczywi owoce i powoduje podłużne wżery w liściach), w jego przypadku oprysk zwalczajacy wykonujemy tuż po pełni kwitnienia.

Porzeczka i agrest

Pękanie pąków i okres przed kwitnieniem

• krzywik porzeczkowiaczek - jego zwalczanie na plantacjach porzeczki czarnej ma miejsce w okresie pękania pąków liściowych; zabieg ten ma sens jeśli szkodnik wystąpił w dużym nasileniu w roku ubiegłym; o obecności krzywika porzeczkowiaczka świadczy charakterystyczny wygląd pędów (porażone pędy mają na wierzchołku liczne rozgałęzienia w formie miotły oraz widoczne wysuwające się z pąków odchody gąsienic);
• brzęczak porzeczkowy (błonkówka) - szkodnik zimuje w stadium larwy w ziemi; po przepoczwarczeniu wylatują postacie dorosłe; larwy powodują gołożer liści; larwy są żółtozielone z czarnymi brodawkami i zawiniętym odwłokiem; w zwalczaniu żerujących gąsienic wykorzystuje się fakt, że łatwo spadają z porażonych pędów; w celu pozbycia się szkodnika należy otrząsać gałązki nad rozłożoną folią i usuwać opadłe gąsienice.
• mszyce - najważniejszy oprysk na mszyce przypada tuż przed kwitnieniem porzeczek i agrestu

Tuż po kwitnieniu i w okresie późniejszym

• mszyce
• przyszczarek porzeczkowiec pędowy
• przeziernik porzeczkowiec

Na warzywniku

• 1 dek IV - następuja dalsze siewy cebuli, marchwi i sałaty; cebulę dobrze jest umieszczać na przemian z marchwią; marchew siejemy w rzędy 25-35x3-5), na głęb. 1-2 cm; trzeba jednak wiedzieć, że główny szkodnik marchwi występuje w znacznie mniejszym stopniu, gdy teren uprawy jest otwarty (bez zakrzaczeń), lub gdy siejemy późno tj. w kon IV i w V (najsilniej są porażane siewy wczesne tj. w III i 1 poł. IV), oraz gdy przerywane rośliny zabieramy z pola (wysychające rośliny bardzo zwabiają połyśnice); do wyłapywania połyśnicy marchwianki i nasionnicy trześniówki można stosować pułapki klejowe o różnym odcieniu koloru żółtego;
• w 1 dek. IV przypada termin sadzenia czosnku jarego (nie wytwarzajacego pędów kwiatostanowych);
• w 1 poł IV jest odpowiedni czas do sadzenia szalotki oraz dymki cebuli zwyczajnej - cebula daje znacznie większe plony (ok 100 q/ha) gdy uprawiamy ją z dymki; czynność tę wykonujemy jak tylko ziemia przeschnie; najlepsza jest dymka o O 11-17 mm lub drobniejsza, natomiast większa ( 17-25 mm) jest dobra do produkcji szczypioru; dymkę sadzimy na głębokość 1-1,5 cm tj tak, żeby była przykryta 0,5 cm warstwą ziemi, w rozstawie 6-10 cm w rzędzie, i 25-30 cm między rzędami; cebulki trzeba dobrze docisnąć do ziemi bo w czasie wzrostu korzeni są wypychane ku górze;
• w pierwszej połowie IV przypada także termin produkcji rozsady selera, ogórków, dyni, papryki i siewu pietruszki korzeniowej;
• siew kopru - produkcja kopru posiadającego dojrzałe nasiona przydatne do kwaszenia ogórków trwa 80-90 dni; wysiew w IV gwarantuje uzyskanie łodyg z nasionam w okresie zbioru ogórków; wschody następują po 25 dniach od siewu (łatwo się zachwaszczają); rośliny nie znoszą przesadzania; siejemy je w rzędy co 10-30 cm, na głęb. 1-2 cm.

Rośliny ozdobne

• 1 poł IV - przycięcie powojników na wysokości 40-50 cm od ziemi.
• okrycie włókniną roślin cebulowych przed przymrozkami - szczególnie niebezpieczne dla lilii są mrozy pojawiajace się w okresie pełni księżyca;
• co 3-4 lata wiosną dzielimy jeżówki;
• w k. IV możemy posadzić mieczyki - cebule o obwodzie 8 cm należy posadzić w rozstawie 8-12 cm x 20 cm i na głęb. 8-10 cm (wcześniej można je moczyć przez 3-4 godziny).

Rabata zielarska

• przed ruszeniem pełnej wegetacji przycinamy nisko nad ziemią pedy: hyzopu, szałwi, czabru i ruty; zabieg ten zwiększa trwałość roślin.

Kuracja wiosenna

• do kuracji wiosennej używamy świerzych liści pokrzywy zwyczajnej, mniszka, rzerzuchy łąkowej, bluszczyka kurdybanka i rutwicy lekarskiej; wymienione roślny dodajemy do sałatek;
• podczas kwitnienia zbieramy na cherbatki ziołowe i do przerobu (susz, syrop, nalewki): kwiaty podbiału, stokrotki i mniszka; w 2 poł IV - zbieramy liście wierzby, pędy pokrzywy i bluszczyka kurdybanka;
• nie zapominamy tez o zebraniu świeżych pędów sosny - część wyrastających pąków możemy wysuszyć, albo wykorzystać do zrobienia syropu lub nalewki na winie.

Prace w pasiece oraz z pszczołami samotnicami i trzmielami

• w pasiece po zmianie pszczoły zimowej na letnią powoli będzie przybywało pszczół (zginą te które zimowały i pojawi się nowe pokolenie), królowe będą intensywnie czerwić a robotnice przynosić pyłek - pokarm białkowy dla larw; pszczelarze zwężają wtedy gniazda by utrzymać odpowiednią ciepłotę wewnatrz uli;
• na kwiatach roślin użytkowych możemy w kwietniu zauważyć pszczolinkę pospolitą (uwielbia agrest), niebawem - pszczolinkę złocistą (uwielbia porzeczkę czarną, czerwoną, irgi i berberysy), murarkę ogrodową (oblatuje ok. 320 gat roślin), porobnicę włochatkę (zapyla ok. 230 gat roślin) i przynajmniej kilka gatunków trzmieli; porobnica włochatka jest cennym zapylaczem wielu drzew i krzewów owocowych; dawniej gnieździła się w ścianach glinianych domów; obecnie można go chodować w bloczkach ziemnych; więcej informacji na jej temat można znaleźć w internecie;
• o tym czy mamy wystarczającą liczbę zapylaczy możemy się przekonać obserwując grona porzeczek; jeśli po kwitnieniu zauważyliśmy przestrzelone grona to znaczy, że pszczół jest za mało, lub w okresie kwitnienia nastąpiły przymrozki;
• do naszych ogrodów powinniśmy zapraszać także trzmiele wystawiając dla nich specjalne domki - budkami dla nich interesuje się trzmiel: ziemny, rudy, leśny, drzewny, kamiennik i ogrodowy; do budek wkładamy zmierzwioną starą trawę uformowaną w kulę; jeśli w końcu IV stwierdzimy wieczorem, że któryś z ulików jest zasiedlony, to należy go pozostawić w spokoju aż do chwili, gdy nie przestanie wylatywać z nich matka i pojawi się więcej robotnic; budki nie zasiedlone można przenieść w nowe miejsce;
• w gospodarstwie czy ogrodzie dbamy nie tylko o zapylacze ale także o pożyteczne osy kopułkowate; w Polsce mamy ok. 50 gatunków tych cennych, nieagresywnych owadów; biologię mają zbliżoną do pszczół samotnic; w ogrodach stanowią ważny oręż w walce ze szkodnikami roślin; więcej informacji o tej grupie owadów można znaleźć w internecie.

Odpowiedź na niektóre pytania postawione przez użytkowników strony

1. Uwagi dotyczące przygotowania kompostu

Kompost można przygotowywać z bardzo różnych materiałów organicznych jednak należy unikać wyrzucania na pryzmę odpadków zwierzęcych, nawet wygotowanych kości drobiowych i innych pozostających po rosole. Odpadki takie powinny być palone. Dodane do kompostu powodują rozwijanie się zgnilizn bardzo trudnych do wyeliminowania w uprawie roślin korzeniowych: selera, marchwi, pietruszki, ale także innych gatunków warzyw. Przy wykopywaniu porażonych roślin na narzędziach przenosimy wówczas zarazki w inne miejsca uprawy. Dobre komposty to takie, w których doszło do mocnego zagrzania pryzmy i zniszczenia organizmów chorobotwórczych wysoką temperaturą. Muszą być zatem natleniane (przez odwracanie) i odpowiednio długo kompostowane.

2. Uwagi dotyczące wypieku chleba

Są różne sposoby wypieku chleba domowym sposobem i szeroko można o nich poczytać w internecie. Ja zwrócę uwagę na to by nie ograniczać się tylko do używania mąki wytworzonej z pszenicy zwyczajnej, ale także korzystać z innych rodzajów pszenic (pszenicy twardej - używanej do wyrobu makaronów oraz płaskurki, samopszy i orkiszu), czy innych gatunków zbóż: żyta, jęczmienia, owsa. W przeszłości człowiek odżywiał się różnymi gatunkami owsa: nagim, szorstkim i wschodnim. Wykorzystywał też nasiona różnych gatunków perzu (m.in. sinego i rozłogowego, dziś mamy do dyspozysji również perz wydłużony). Jak wiemy do roślin zbożowych należy także proso, sorgo i kukurydza. Z punktu widzenia botanicznego wszystkie zboża dzisiaj uprawiane są jednorocznymi trawami. Zachęcając do korzystania z wielu gatunków roślin zbożowych mam na uwadze wzbogacenie naszej diety w różne rodzaje potrzebnych związków odżywczych i substancji biologicznie czynnych.

Ps. - pszenica płaskurka i pszenica samopsza należą do grupy gatunków nie wymłacających się (oplewionych), o niełamliwej osadce kłosowej. Pszenice te nie podlegały procesowi "uszlachetniania", kładącemu nacisk na wydajność (zamiast na jakości) i zachowały wiele ze swoich oryginalnych, pierwotnych cech stanowiących o ich wartościach smakowych i odżywczych. Są ponadto odporniejsze na choroby i nie wymagają obfitego nawożenia.

Perz wydłużony (zbitokępkowy) jest wysoką trawą dochodzącą do 2 m wysokości, wytrzymałą na suszę i mrozy (nawet do -20°C). Wykazuje się dużą trwałością (8-12 lat) i przydatnością. Z uwagi na małe wymagania siedliskowe oraz silny i głęboki system korzeniowy może spełniać funkcje przeciwerozyjne i rekultywacyjne. Jest odporny na wyleganie i uciążliwe choroby porażające zboża uprawne (rdza, pleśń). Brak rozłogów sprawia, że nie migruje na sąsiednie uprawy (jest nieinwazyjny). Rusza bardzo wcześnie wiosną i doskonale rozmnaża się za pomocą nasion. Tworzy duże, dorodne nasiona (MTN: 7,0-8,0 g), o wysokiej zdolności kiełkowania (70-99%). Może być użytkowany na biomasę i jako zboże chlebowe.

Dr inż. Stanisław Flaga
Kraków, dnia 5 kwietnia 2024 r.